آن يكى بانگش نشور اتقيا * و آن دگر بانگش نفور اشقيا شيطان و يا جن در قرآن در عرض موجودات طبيعى است نه در عرض ملائكه و فرشتگان . ملائكه از نظر قرآن رسولان و مأموران پروردگارند و در نظام آفرينش كارگزارى مىكنند ، ولى جن و شيطان هيچ نقشى در كار خلقت ندارند ، از اين جهت مثل موجودات زمينى مىباشند . از اينجا مىتوان فهميد كه انديشهء مخلوقات بد و ناشايست و اينكه نظام آفرينش ناقص است به هيچ وجه در انديشه‌هاى قرآنى راه ندارد . در اينجا لازم است از فرصت استفاده كرده ، تذكر دهيم كه گاهى در ترجمه‌هاى فارسى آيات قرآن و يا احاديث ، كلمهء شيطان به « ديو » و يا « اهريمن » ترجمه مىشود . البته اين ترجمه صحيح نيست . كلمهء شيطان معادل فارسى ندارد ، لهذا بايد عين اين كلمه يا كلمهء ابليس كه در عربى معادل آن است آورده شود . ديو يا اهريمن به مفهوم حقيقى ، از نظر قرآن به هيچ وجه وجود خارجى ندارد و مغاير مفهوم شيطان است كه در قرآن آمده است . آيين زردشتى از نظر فقه اسلامى در خاتمه يادآورى مىكنيم كه ترديد ما در بحث گذشته در توحيدى بودن آيين زردشت ، تنها از جنبهء تاريخى است ؛ يعنى اگر تاريخ و مدارك تاريخى را ملاك قرار دهيم و محتويات اسناد و مدارك تاريخى موجود را با موازين علم توحيد بسنجيم نمىتوانيم آيين زردشتى را آيين توحيدى بدانيم . تئورى زردشت دربارهء نظام خلقت طبق اين مدارك و اسناد به نحوى است كه فرضاً « انگرامئنيو » را آفريدهء اهورامزدا تلقى كنيم ، با توحيد سازگار نيست . ولى ما مسلمانان مىتوانيم از زاويهء ديگر به آيين زردشت نظر افكنيم و با ملاك ديگرى دربارهء اين آيين قضاوت كنيم . آن از زاويهء فقه و حديث و با ملاكات خاص اسلامى است كه جنبهء تعبدى دارد و براى يك مسلمان با ايمان حجت و معتبر است . از اين زاويه و از اين نظر هيچ مانعى نيست كه آيين زردشتى را يك آيين توحيدى بدانيم ؛ يعنى آيينى بدانيم كه در اصل و ريشه توحيدى بوده و همهء شركها - چه از ناحيهء ثنويت و چه از ناحيهء آتش پرستى و چه از ناحيه‌هاى ديگر -